Welsh (taal)


Welsh
Cymraeg
Gesproken in  Verenigd Koninkrijk
 Argentinië
Vitaliteit potentieel bedreigd[1]
Sprekers 750.000[2]
Taalfamilie
Alfabet Latijns
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 cy
ISO 639-2 wel/cym
ISO 639-3 cym
Percentage Welshsprekenden (2011).
Portaal    Taal

Het Welsh of Kymrisch (Cymraeg,  /kəmˈraːɨɡ/ (info / uitleg)) is een Keltische taal met ongeveer 750.000 sprekers.[2]

Inhoud

Gebruik


Het Welsh is de Keltische taal met het hoogste aantal sprekers. Het is de enige Keltische taal die door de UNESCO momenteel niet als bedreigd wordt geclassificeerd.[1]

De taal wordt door nieuwe generaties aangeleerd als moedertaal en wordt gesproken in alle lagen van de samenleving. In het noorden van Wales zijn de moedertaalsprekers ook vandaag nog in de meerderheid, soms met een aandeel tot 70 procent. De laatste tien jaar is het percentage sprekers constant gebleven, waar het voordien langzaam afnam. Het absolute aantal sprekers is de laatste jaren opnieuw toegenomen.

Volgens de laatste Britse volkstelling van 2011 wordt Welsh gesproken door 19 procent van de inwoners van Wales. Beperkte kennis van het Welsh (bv. enkel lezen) is aanwezig bij ongeveer 8 procent van de bevolking.[3] Uit het jaarlijks bevolkingsonderzoek van 2020 bleek dat in Wales 29,1 procent van de bevolking Welsh kon spreken. 16,3 procent gaf aan de taal dagelijks te gebruiken.[4]

Sinds 2000 zijn leerlingen in Wales verplicht om Welsh te leren als moedertaal of als tweede taal. Het Welsh is de eerste onderwijstaal in 20 procent van de scholen in Wales.[5] De regering van Wales heeft zich als doel gesteld om tegen 2050 het aantal sprekers te verdubbelen.[6]

In 2010 nam het parlement van Wales een wetsvoorstel aan waardoor het Welsh de officiële taal in Wales werd naast het Engels.[7]

Buiten Wales wordt Welsh gesproken in een gebied in de Argentijnse provincie Chubut.[8]

Verwantschap en invloeden


De erfwoordenschat van het Welsh is van Keltische oorsprong. Het Welsh is nauw verwant aan het Bretons en het uitgestorven Cornisch. Ze vormen samen de Brythonische talen. Hogerop is het Welsh ook verwant aan het Iers, het Schots-Gaelisch en het Manx, samen de Goidelische talen. De Brythonische en de Goidelische talen zijn zo'n 2500 à 3000 jaar geleden afgesplitst van een gemeenschappelijke voorouder.[9] Dat is aanzienlijk vroeger dan in de meeste andere Indo-europese taalfamilies. De verschillen tussen Welsh en Iers zijn dus veel groter dan tussen pakweg Nederlands en IJslands, of tussen Bulgaars en Pools.

vergelijking met andere Keltische talen
Brythonisch Goidelisch Proto-
Keltisch
vertaling
Welsh Bretons Iers Schots-
Gaelisch
afal aval úll ubhal *abalom appel
deg dek deich deich *dekam tien
gafr gavr gabhar gabhor *gabros geit
llawr leur lár làr *ɸlārom vloer
ti teach taigh *tegos huis

De Brythonische talen worden soms P-Keltische talen genoemd, omdat het foneem /kʷ/ uit het Proto-Keltisch in de Brythonische talen geëvolueerd is naar een labiaal.[10]

vergelijking met andere Keltische talen
P-Keltisch Q-Keltisch Proto-
Keltisch
vertaling
Welsh Bretons Iers Schots-
Gaelisch
mab mab mac mac *makʷos zoon
pedwar pevar ceathair ceithir *kʷetwares vier
pen penn ceann ceann *kʷennom hoofd
peth pezh cuid cuid *kʷesdis ding
pump pemp cúig còig *kʷenkʷe vijf
pwy piv *kʷēs hoe

Doordat Britannia een Romeinse provincie was, heeft het Welsh een zeer intense invloed van het Latijn ondergaan. In oudste basiswoordenschat van het Welsh worden meer Latijnse leenwoorden aangetroffen dan bij de Germaanse talen, die voor de Grote Volksverhuizing voornamelijk werden gesproken aan de grenzen van het Romeinse Rijk en die vooral door handel in contact kwamen met het Latijn.

Latijnse invloed
Keltisch Germaans
Welsh Latijn Nederlands Proto-Germaans
braich bracchium arm *armaz
gwydr vitro glas *glasą
lleidr latro dief *þeubaz
morthwyl martellus hamer *hamaraz
pont pons brug *brugjǭ

Geschiedenis


Oudwelsh

De allereerste geschreven bronnen in het Welsh dateren uit de 6e eeuw. De taal heeft daarmee één van de langste geschreven tradities in Europa. Het Welsh uit die oudste periode wordt Vroegwelsh genoemd. Er zijn uit die tijd weinig teksten overgebleven.

Het Oudwelsh wordt gesitueerd tussen de 9e en de 11e eeuw.[11] Het is de periode dat de oudste Welshe gedichten en de wetteksten van koning Hywel Dda werden geschreven. Naarmate de Angelsaksische kolonisatie van Groot-Brittannië vorderde, werden de Kelten in Wales gescheiden van de Kelten en Schotland en in Zuidwest-Engeland. Zo hebben het Cumbrisch en het Cornisch zich ontwikkeld tot afzonderlijke talen.

Middelwelsh

Tussen de 12e en de 14e eeuw spreekt men van Middelwelsh. Uit die eeuwen zijn er meer geschreven bronnen overgebleven dan uit welke andere periode dan ook. Het is de taal van bijna alle overgebleven vroege manuscripten van de Mabinogion, een belangrijke verzameling middeleeuwse prozateksten. De verhalen zelf zijn echter al veel ouder. Voor sprekers van het Welsh vandaag is Middelwelsh nog steeds te begrijpen, zij het met een zekere inspanning.

Nieuwwelsh

Nieuwwelsh wordt onderverdeeld in twee perioden. Tussen de 14e en de 16e eeuw spreekt men van Vroegnieuwwelsh. Het was onder meer de taal van de dichter Dafydd ap Gwilym. Het moderne Welsh begint met de Bijbelvertaling van William Morgan in 1588.[12] Net zoals bij de King James Bible en de Statenbijbel was de vertaling belangrijk voor de ontwikkeling van de standaardtaal.

In de tweede helft van de 19e eeuw onderging Wales een snelle industrialisering, die gepaard ging met immigratie, verstedelijking en de opkomst van een nieuwe arbeidersklasse. Het isolement van Wales werd doorbroken door de aanleg van spoorwegen. Daardoor steeg het aantal Engelstaligen ten opzichte van het aantal Welshsprekers.

20e eeuw

Vooral het gebruik van Engels als voertaal in het onderwijs heeft geleid tot een grote afname van het aantal moedertaalsprekers.[13] Aan het begin van de 20e eeuw was het Engels al de dominante taal in Wales. Volgens de volkstelling van 1911 waren er 977.366 Welshsprekers in Wales. In 1991 was dat aantal teruggelopen tot 510.920.

De regering van Wales spant zich vandaag in om de verspreiding van het Welsh te bevorderen. Sedert het eind van de 20e eeuw is het aantal sprekers weer langzaam aan het stijgen.[14] Er bestaan tegenwoordig veel scholen en universiteiten, die zowel in het Welsh als het Engels lesgeven. Alle openbare diensten in Wales zijn tweetalig. Er zijn kranten, tijdschriften en radio-omroepen in het Welsh, en sinds 1982 bestaat er ook de Welshtalige televisiezender S4C.

 Eentalig Welsh
 Tweetalig Welsh en Engels
 Eentalig Engels

Klankleer


Klankinventaris

De klankinventaris van het Welsh bevat een aantal klanken die zeldzaam zijn in Europese talen. Typerend voor het Welsh zijn de stemloze alveolaire laterale fricatief /ɬ/, de stemloze nasalen /m̥/, /n̥/ en /ŋ̊/, en de stemloze alveolaire vibrant /r̥/.

medeklinkers
labiaal dentaal alveolaar lateraal post-
alveolaar
palataal velaar uvulaar glottaal
nasaal m n ŋ̊ ŋ
plosief p b t d (tʃ) (dʒ) k ɡ
fricatief f v θ ð s (z) ɬ ʃ χ h
vibrant r
approximant l ç j w

De fonemen /z/, /tʃ/ en /dʒ/ komen alleen voor in recente leenwoorden. De stemloze nasalen /m̥/, /n̥/, /ŋ̊/ komen voort uit nasale mutatie. De stemloze palatale fricatief /ç/ komt alleen voor als een gevolg van assimilatie.[15]

klinkers
voor centraal achter
kort lang kort lang kort lang
gesloten ɪ ɨ ɨː ʊ
midden ɛ ə (əː) ɔ
open a

De klinkers /ɨ̞/ en /ɨː/ komen alleen voor in de noordelijke dialecten. In het zuiden van Wales worden ze vervangen door /ɪ/ en /iː/. In de zuidelijke dialecten is er een contrast tussen korte en lange klinkers in beklemtoonde lettergrepen. In het noorden bestaat dat contrast alleen in beklemtoonde eindlettergrepen en in woorden van één lettergreep.[16]

tweeklanken
voor centraal achter
gesloten ʊi ʊɨ ɪu, ɨu
midden əi/ɛi, ɔi əɨ/ɛɨ, ɔɨ əu/ɛu, ɔu
open ai aɨ, aːɨ au

Tweeklanken met het foneem /ɨ/ komen alleen voor in het noorden van Wales. In de zuidelijke dialecten wordt /ʊɨ/ vervangen door /ʊi/, /ɨu, əɨ, ɔɨ/ worden /ɪu, əi, ɔi/, en /aɨ, ɑːɨ/ worden /ai/.

Klemtoon

De klemtoon ligt in het Welsh vrijwel altijd op de voorlaatste lettergreep. Bij enkele achtervoegsels, zoals bij werkwoorden op -au, valt de klemtoon op de laatste lettergreep. Uitzonderingen op de regel worden meestal aangeduid met een klemtoonteken. Omdat de klemtoon steeds naar achteren verschuift, kunnen verwante woorden soms erg anders gaan klinken, wanneer er gebonden morfemen aan het eind van een woord worden toegevoegd.

klemtoon
voorbeeld uitspraak vertaling
ysgrif /ˈəsgrɪv/ opstel
ysgrifen /əsˈgrɪvɛn/ geschrift
ysgrifennydd /əsgrɪˈvɛnɨð/ secretaris
ysgrifenyddes /əsgrɪveˈnəðɛs/ secretaresse

Spelling en uitspraak


Het Welsh wordt geschreven in een Latijns schrift, waar acht digrafen aan zijn toegevoegd. Ze worden behandeld als aparte letters.

Welsh alfabet
letter klank voorbeeld uitspraak vertaling
a a, ɑː arian /ˈarjan/ geld
b b bwrdd /bʊrð/ tafel
c k cig /kiːɡ/ vlees
ch χ chwaer /χwaːɨ̯r/ zus
d d dillad /ˈdɪɬad/ kleren
dd ð dydd /dɨːð/ dag
e ɛ, eː seren /ˈsɛrɛn/ ster
f v afal /ˈaval/ appel
ff f ffenestr /ˈfɛnɛsdr/ raam
g ɡ gwyn /ɡwɨ̞n/ wit
ng ŋ cyngor /ˈkəŋɔr/ raad
h h hufen /ˈhɨ̞vɛn/ room
i ɪ, iː, j chwilio /ˈχwɪljɔ/ zoeken
j garej /ˈɡarɛdʒ/ garage
l l melyn /ˈmɛlɨ̞n/ geel
ll ɬ llyfr /ɬɨ̞vr/ boek
m m mochyn /ˈmɔχɨ̞n/ varken
n n newydd /ˈnɛu̯.ɨ̞ð/ nieuw
o ɔ, oː nofio /ˈnɔvjɔ/ zwemmen
p p pobl /pɔbl/ volk
ph f phobl[a] /fɔbl/ volk
r r bara /ˈbara/ brood
rh rhif /r̥iːv/ getal
s s sefyll /ˈsɛvɨ̞ɬ/ staan
t t tylluan /təˈɬɨ̞.an/ uil
th θ cyfraith /ˈkəvrai̯θ/ wet
u ɨ̞, ɨː llun /ɬɨːn/ beeld
w ʊ, uː, w cwrw /ˈkʊruː/ bier
y ɨ̞, ɨː, ə llythyr /ˈɬəθɨ̞r/ brief

Het Welsh maakt ook gebruik van verschillende klinkercombinaties om tweeklanken weer te geven.

Welshe tweeklanken
letters klank voorbeeld uitspraak vertaling
ae ɑːɨ̯, eːɨ̯ chwarae /ˈχwarɑːɨ̯/ spelen
ai ai̯ blaidd /blai̯ð/ wolf
au aɨ̯ haul /haɨ̯l/ zon
aw au̯, ɑːu̯ mawr /mau̯r/ groot
ei ɛi̯ lleidr /ɬei̯dr/ dief
eu əɨ̯ teulu /ˈteɨ̯lɨ/ gezin
ew ɛu̯, eːu̯ llew /ɬeːu̯/ leeuw
ey e.ɨ̯ teyrnas /ˈteɨ̯rnas/ koninkrijk
iw ɪu̯ heddiw /ˈhɛðɪu̯/ vandaag
oe ɔɨ̯, ɔːɨ̯ ddoe /ðɔːɨ̯/ gisteren
oi ɔi̯ rhoi /r̥ɔi̯/ geven
ou ɔɨ̯, ɔːɨ̯ cyffrous /ˈkəfrɔːɨ̯s/ spannend
ow ɔu̯ blows /blɔu̯s/ bloes
uw ɨu̯ buwch /bɨu̯χ/ koe
wy ʊɨ̯, uɨ̯ llwybr /ɬʊɨ̯br/ pad
yw ɨu̯, əu̯ byw /bɨu̯/ wonen

De grafemen ⟨w⟩ en ⟨y⟩ worden als klinkers gezien. Het foneem /ʃ/ wordt meestal als ⟨si⟩ geschreven, zoals in siarad ('spreken') of siwgr ('suiker'). De klanken /m̥/, /n̥/ en /ŋ̊/, die een gevolg zijn van nasale mutatie, worden weergegeven als ⟨mh⟩, ⟨nh⟩ en ⟨ngh⟩. De ⟨j⟩ wordt alleen gebruikt in recente leenwoorden uit het Engels, zoals garej ('garage'), om het foneem /dʒ/ weer te geven. De grafemen ⟨k⟩, ⟨q⟩, ⟨v⟩, ⟨x⟩ en ⟨z⟩ worden gebruikt in een aantal technische termen, maar ze kunnen steeds worden vervangen door een Welshe spelling. De ⟨k⟩ viel in onbruik in de 16e eeuw.[17]

Het meest voorkomende diakritische teken is de circumflexus, zoals in dŵr ('water') en in tân ('vuur'), dat wordt gebruikt om lange klinkers te markeren. Daarnaast maakt het Welsh ook gebruik van de acutus, zoals in carafán ('caravan') en in jiráff ('giraf'), om een afwijkende klemtoon aan te duiden, en van het trema, zoals in sgïo ('skiën'), om losse klinkers te onderscheiden van tweeklanken.

Spraakkunst


Mutaties

Een typisch kenmerk van alle nog bestaande Keltische talen zijn de beginmutaties (treigladau). Dat zijn klankverschuivingen waarbij de beginklank van een woord verandert op basis van de grammaticale en syntactische omgeving. De klankverschuivingen zijn niet louter fonetisch. Ze hangen af van de congruerende woorden (lidwoord, bezittelijk voornaamwoord, voorzetsel) of van de functie in de zin (onderwerp, lijdend voorwerp, bijwoordelijke bepaling). De drie soorten mutaties in het Welsh zijn lenitie (treiglad meddal), nasalisatie (treiglad trwynol) en aspiratie (treiglad llaes). Die terminologie is taalkundig niet helemaal nauwkeurig, maar ze is algemeen gangbaar.

Het bezittelijk voornaamwoord fy ('mijn') veroorzaakt nasalisatie, dy ('jouw') veroorzaakt lenitie, en ei ('haar') veroorzaakt aspiratie.

mutaties
basisvorm nasalisatie lenitie aspiratie
Welsh vertaling
pen hoofd fy mhen dy ben ei phen
tad vader fy nhad dy dad ei thad
ci hond fy nghi dy gi ei chi
brawd broer fy mrawd dy frawd
dant tand fy nant dy ddant
gwallt haar fy ngwallt dy wallt[a]
mam moeder dy fam
llaw hand dy law
rhan deel dy ran
arian[b] geld ei harian
  1. de /ɡ/ valt weg bij lenitie
  2. geldt voor alle woorden die beginnen met een klinker

Lidwoord

Het Welsh heeft alleen een bepaald lidwoord. Het lidwoord heeft drie verschijningsvormen, afhankelijk van de fonetische omgevingsfactoren. Wanneer het volgende woord begint met een klinker of met het foneem /h/, wordt omwille van de welluidendheid de variant yr gebruikt. Als het voorafgaande woord eindigt op een klinker, wordt de variant 'r gebruikt om een klinkerbotsing te vermijden, ongeacht de volgende klank. In alle andere gevallen wordt de basisvorm y gebruikt. Het woordgeslacht kan niet worden afgeleid van het lidwoord.

lidwoorden
Welsh vertaling
crys een hemd
y crys het hemd
yr esgid de schoen
yr hosan de sok
Mae'r dyn yn prynu dillad. De man koopt kleren.

Zelfstandig naamwoord

Het Welsh maakt een onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke zelfstandige naamwoorden, maar het woordgeslacht kan niet worden afgeleid van het lidwoord. Er treedt wél lenitie op bij vrouwelijke zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden, als ze bij een bepaald lidwoord of bij het telwoord un ('één') staan.

Het vrouwelijke woord cath ('kat') wordt:

lenitie cath ('kat')
Welsh vertaling
cath du een zwarte kat
y gath ddu de zwarte kat
un gath ddu één zwarte kat

In tegenstelling tot het mannelijke woord ci ('hond'):

lenitie ci ('hond')
Welsh vertaling
ci du een zwarte hond
y ci du de zwarte hond
un ci du één zwarte hond

Wanneer een vrouwelijk zelfstandig naamwoord in het meervoud staat, blijft de beginklank ongewijzigd.

meervoud cath ('kat')
enkelvoud meervoud
Welsh vertaling Welsh vertaling
onbepaald cath een kat cathod katten
bepaald y gath de kat y cathod de katten

Er bestaan een tiental verschillende uitgangen om het meervoud te vormen (-au, -i, -iau, -ion, -oedd, -od, -on, -ydd ...). Het gebruik ervan is moeilijk in regels te vatten.

meervoudsvormen
Welsh vertaling
enkelvoud meervoud
clust clustiau oor
eglwys eglwysi kerk
llew llewod leeuw
meddyg meddygon arts
pont pontydd brug
trwyn trwynau neus
ynys ynysoedd eiland
ysgol ysgolion school

Regelmatig wordt het meervoud ook gevormd door klinkerwisseling of door de combinatie van klinkerwisseling en een uitgang.

meervoudsvormen
Welsh vertaling
enkelvoud meervoud
arth eirth beer
bachgen bechgyn jongen
chwaer chwiorydd zus
gafr geifr geit
neidr nadroedd slang

Er zijn ook zelfstandige naamwoorden die het enkelvoud afleiden van het meervoud. Bij zulke woorden staat de meervoudsvorm als trefwoord in het woordenboek.

meervoudsvormen
Welsh vertaling
meervoud enkelvoud
adar aderyn vogel
dail deilen blad
moch mochyn varken
plant plentyn kind
selsig selsigen worst

Bijvoeglijk naamwoord

Een beperkt aantal bijvoeglijke naamwoorden heeft een eigen vrouwelijke vorm, maar de overgrote meerderheid van de bijvoeglijke naamwoorden gebruikt dezelfde vorm voor mannelijk als voor vrouwelijk.

bijvoeglijk naamwoord
Welsh vertaling
mannelijk vrouwelijk
gwyn gwen wit
trwm trom zwaar

Na vrouwelijke zelfstandige naamwoorden treedt lenitie op bij het bijvoeglijk naamwoord.

bijvoeglijk naamwoord
Welsh vertaling
bachgen bach een kleine jongen
merch fach een klein meisje

De trappen van vergelijking hebben een afzonderlijke trap om gelijkheid uit te drukken, naast de vergrotende en de overtreffende trap.

trappen van vergelijking
positief equatief comparatief superlatief
Welsh da cystal â yn well na yr gorau
vertaling goed zo goed als beter dan de beste

Werkwoord

In de moderne spreektaal worden de meeste werkwoordstijden gevormd met het werkwoord bod ('zijn'). De vervoeging is onregelmatig.

vervoeging bod ('zijn')
bevestigend vragend ontkennend
enk. mv. enk. mv. enk. mv.
presens 1e pers. dw dyn ydw? ydyn? dw dyn
2e pers. rwyt dych wyt? ydych? dwyt dych
3e pers. mae maen ydy? ydyn? dydy dydyn
imperfectum 1e pers. bues buon fues? fuon? fues fuon
2e pers. buest buoch fuest? fuoch? fuest fuoch
3e pers. buodd buon fuodd? fuon? fuodd fuon
preteritum 1e pers. roeddwn roedden oeddwn? oedden? doeddwn doedden
2e pers. roeddet roeddech oeddet? oeddech? doeddet doeddech
3e pers. roedd roeddyn oedd? oeddyn? doedd doeddyn
futurum 1e pers. bydda byddwn fydda? fyddwn? fydda fyddwn
2e pers. byddi byddwch fyddi? fyddwch? fyddi fyddwch
3e pers. bydd byddan fydd? fyddan? fydd fyddan

Telwoord

Het traditionele Welshe talstelsel hanteert 20 als grondtal.[18] De Welshe getallen van 11 tot 14 zijn "x + 10", 16 tot 19 zijn "x + 15", 21 tot 39 zijn "x + 20", 40 is "2 × 20", 60 is "3 × 20", enz. Dit stelsel wordt vooral nog gebruikt door de oudere generaties. Het is ook noodzakelijk bij rangtelwoorden en bij kloklezen. Daarnaast bestaat er ook een tiendelig talstelsel. Het systeem ontstond in Patagonië en werd in de jaren 40 ook ingevoerd in Wales.[19]

telwoorden
vigesimaal decimaal
Welsh letterlijk Welsh letterlijk
11 un ar ddeg 1 + 10 un deg un 1 × 10 + 1
15 pymtheg 15 un deg pump 1 × 10 + 5
16 un ar bymtheg 1 + 15 un deg chwech 1 × 10 + 6
20 hugain 20 dau ddeg 2 × 10
21 un ar hugain 1 + 20 dau ddeg un 2 × 10 + 1
30 deg ar hugain 10 + 20 tri deg 3 × 10
31 un ar ddeg ar hugain 1 + 10 + 20 tri deg un 3 × 10 + 1
40 deugain 2 × 20 pedwar deg 4 × 10
41 deugain ac un 2 × 20 + 1 pedwar deg un 4 × 10 + 1
50 hanner cant 100 : 2 pum deg 5 × 10
51 hanner cant ac un 100 : 2 + 1 pum deg un 5 × 10 + 1
60 trigain 3 × 20 chwe deg 6 × 10
61 trigain ac un 3 × 20 + 1 chwe deg un 6 × 10 + 1
70 deg a thrigain 10 + 3 × 20 saith deg 7 × 10
71 un ar deg a thrigain 1 + 10 + 3 × 20 saith deg un 7 × 10 + 1
80 pedwar ugain 4 × 20 wyth deg 8 × 10
81 pedwar ugain ac un 4 × 20 + 1 wyth deg un 8 × 10 + 1
90 deg a phedwar ugain 10 + 4 × 20 naw deg 9 × 10
91 un ar deg a phedwar ugain 1 + 10 + 4 × 20 naw deg un 9 × 10 + 1

Voorzetsels

Zoals in alle andere Eiland-Keltische talen worden voorzetsels in het Welsh vervoegd.

vervoeging ar ('op')
Welsh vertaling
1e pers. enk. arna i op mij
2e pers. enk. arnat ti op jou
3e pers. enk. m. arno fe op hem
vr. arni hi op haar
1e pers. mv. arnon ni op ons
2e pers. mv. arnoch chi op jullie
3e pers. mv. arnyn nhw op hen

De basisvorm wordt gebruikt, als er een naamwoordgroep op het voorzetsel volgt, bijvoorbeeld ar y gadair ('op de stoel').

Zinsbouw

Het Welsh is een klassiek voorbeeld van een VSO-taal. Dat wil zeggen dat de persoonsvorm aan het begin van de zin staat.

VSO-structuur
persoonsvorm onderwerp lijdend voorwerp
Welsh Gwelodd yr arth carw.
letterlijk zag de beer een hert
vertaling De beer zag een hert.

In de spreektaal worden werkwoordstijden veelal gevormd met het hulpwerkwoord bod ('zijn'). In de tegenwoordige tijd staat het partikel yn tussen het onderwerp en het lijdend voorwerp. Het hoofdwerkwoord staat middenin de zin, tussen yn en het lijdend voorwerp.

zinsstructuur tegenwoordige tijd
persoonsvorm onderwerp partikel hoofdwerkwoord lijdend voorwerp
Welsh Mae Sioned yn yfed llaeth.
letterlijk is Sioned drinken melk
vertaling Sioned drinkt melk.

De verleden tijd wordt gevormd door het partikel yn te vervangen door wedi.

zinsstructuur verleden tijd
persoonsvorm onderwerp partikel hoofdwerkwoord lijdend voorwerp
Welsh Mae Sioned wedi yfed llaeth.
letterlijk is Sioned drinken melk
vertaling Sioned heeft melk gedronken.

In de naamwoordgroep staat het bijvoeglijk naamwoord meestal na het zelfstandig naamwoord.

naamwoordgroep
lidwoord zelfstandig naamwoord bijvoeglijk naamwoord
Welsh y ceffyl gwyn
letterlijk het paard wit
vertaling het witte paard

Enkele bijvoeglijke naamwoorden staan voor het zelfstandig naamwoord. In zulke gevallen treedt lenitie op.

naamwoordgroep
lidwoord bijvoeglijk naamwoord zelfstandig naamwoord
Welsh yr hen ddyn
letterlijk de oud man
vertaling de oude man

Bezitsrelaties worden uitgedrukt door appositie. De bezitsvorm wordt gevormd door naamwoordgroepen na elkaar te plaatsen. Enkel de bezitter krijgt daarbij een lidwoord.

bezitsvorm
bezit lidwoord bezitter
Welsh drws y
letterlijk deur het huis
vertaling de deur van het huis

Tekstvoorbeelden


De onderstaande tekst is een uittreksel uit het Johannesevangelie in het Welsh.

Nederlands[20] Welsh[21]
In den beginne was het Woord, en het Woord was bij God, en het Woord was God. Dit was in den beginne bij God. Alle dingen zijn door Hetzelve gemaakt, en zonder Hetzelve is geen ding gemaakt, dat gemaakt is. In Hetzelve was het Leven, en het Leven was het Licht der mensen. En het Licht schijnt in de duisternis, en de duisternis heeft hetzelve niet begrepen. Yn y dechreuad yr oedd y Gair, a'r Gair oedd gyda Duw, a Duw oedd y Gair. Hwn oedd yn y dechreuad gyda Duw. Trwyddo ef y gwnaethpwyd pob peth; ac hebddo ef ni wnaethpwyd dim a'r a wnaethpwyd. Ynddo ef yr oedd bywyd; a'r bywyd oedd oleuni dynion. A'r goleuni sydd yn llewyrchu yn y tywyllwch; a'r tywyllwch nid oedd yn ei amgyffred.

De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Welsh.

Nederlands[22] Welsh[23]
Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Genir pawb yn rhydd ac yn gydradd â'i gilydd mewn urddas a hawliau. Fe'u cynysgaeddir â rheswm a chydwybod, a dylai pawb ymddwyn y naill at y llall mewn ysbryd cymodlon.

Externe links


Op andere Wikimedia-projecten

Zie de Welshe uitgave van Wikipedia.









Categorieën: Keltische taal | Taal in het Verenigd Koninkrijk | Welsh




Staat van informatie: 21.06.2021 07:57:47 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.