Voorzetselbijwoord


Een voorzetselbijwoord is een woord met de vorm van een voorzetsel maar met de functie van een bijwoord. Voorzetselbijwoorden komen met name veel voor in het Engels en Nederlands.

Inhoud

Vorm


Voorzetsels kunnen allerlei woordvormen aannemen: bijvoorbeeld eenlettergrepig: bij, op, na, of meerlettergrepig: buiten, ondanks, overeenkomstig. Aan de woordvorm is dan ook niet te zien of het een voorzetsel dan wel een voorzetselbijwoord betreft: dit blijkt wel uit de functie van het woord.

Voorzetselfunctie


Een voorzetsel geeft een relatie aan tussen begrippen, en heeft dan ook vaak binnen de zin een verband met een zelfstandig naamwoord dat zo'n begrip aanduidt:

Zulke verbindingswoorden worden voorzetsels (preposities) genoemd, omdat zij (in het Nederlands) vóór het woord staan waarmee de relatie wordt aangeduid. Dit woord kan een zelfstandig naamwoord zijn (trap, opdracht) maar ook een voornaamwoord ("met hem", "onder andere").

Andere functie: voorzetselbijwoord


Vele woorden uit deze groep, die van de voorzetsels, kunnen echter een andere functie aannemen. Zij gedragen zich dan als bijwoorden. Ze staan dan ook niet meer vóór een zelfstandig naamwoord of voornaamwoord om een relatie aan te duiden: zij kunnen zelfs geheel achter aan de zin staan.

Hun vorm blijft echter dezelfde, en is identiek aan die van het bijbehorende voorzetsel. Doordat er nu één vorm is ontstaan met twee geheel verschillende functies (soms als voorzetsel gebruikt, soms als bijwoord), zou van twee verschillende woorden kunnen worden gesproken. In zijn functie als bijwoord wordt zo'n woord ook wel een voorzetselbijwoord genoemd: een bijwoord dus dat naar vorm identiek is aan een bepaald voorzetsel.

Categorieën


Scheidbaar werkwoord

Zie Samengesteld werkwoord voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Een voorzetselbijwoord kan deel uitmaken van een scheidbaar samengesteld werkwoord:

Een bijzonder geval hiervan ontstaat wanneer het scheidbaar werkwoord een voorzetsel bevat dat een afwijkende vorm heeft gekregen. In eigentijds Nederlands kan mee worden gezien als zo'n alternatieve vorm, een variant van met; iets dergelijks geldt voor toe, variant van tot:

Naamwoordelijk gezegde

Een naamwoordelijk gezegde is een gezegde bestaat uit een werkwoordelijk deel en een naamwoordelijk deel. Het werkwoordelijke deel is een van de koppelwerkwoorden; het naamwoordelijk deel zal vaak een bijvoeglijk- of zelfstandig-naamwoordsgroep zijn, maar het kan ook bestaan uit een woord met voorzetselvorm. Dit kan dan ook worden opgevat als voorzetselbijwoord.

In de praktijk is deze laatste categorie aanvechtbaar. Hiervoor zijn twee argumenten aan te voeren:

Achterzetsel en circumpositie


Voorzetselbijwoorden worden vaak (maar niet door alle taalkundigen) onderscheiden van achterzetsels en van circumposities.

Achterzetsel

Een achterzetsel heeft dezelfde functie als een voorzetsel, met echter de eigenaardigheid dat het niet vóór maar áchter zijn hoofdwoord wordt geplaatst:

Hier hoort uit bij "de garage", en niet bij "reed". Er is dus geen sprake van een scheidbaar werkwoord, maar van een soort voorzetsel, dat achter het hoofdwoord staat: een achterzetsel. Vaak gaat het hier om woorden die een richting aangeven:

Het woord "er" heeft de eigenaardigheid dat het geen voor- maar achterzetsels bij zich heeft.

Wel zijn er grammatica's die deze achterzetsels als voorzetselbijwoorden aanduiden.

In het Hongaars komen achterzetsels veelvuldig voor, naast achtervoegsels, die de functie van voorzetsel (of naamval) hebben. Ook kunnen achterzetsels worden verbogen. Voorbeeld: A ház mellet = Naast het huis; Melletem = Naast mij.

Circumpositie

Een circumpositie is een combinatie van voor- en achterzetsel, en kan dan ook het beste als zo'n combinatie worden beschouwd. Ook hier is discussie mogelijk: het achterzetsel kan men zien als een voorzetselbijwoord.

Zie ook











Categorieën: Woordsoort




Staat van informatie: 20.12.2020 08:37:57 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.