Voorkiem


De voorkiem (prothallium, protonema, zelden en ten onrechte prothallus, van het Grieks: θαλλός, thallos = groene spruit, vgl. thallus) is de uit een haploïde spore groeiende generatie bij Embryophyta (landplanten). De voorkiem vormt de organen voor de geslachtelijke voortplanting: de vrouwelijke archegonia met de eicel, en de mannelijke antheridia met de spermatozoïden.

Het prothallus dat bij korstmossen voorkomt, is niet vergelijkbaar. Een voorbeeld is het prothallus bij witgerande stofkorst dat bij het korstvormige en grijsblauwe tot grijsgroene thallus een veelal een helderwitte rand van hyfen vormt.

Zo hebben de varens een levenscyclus met daarin afwisselend twee generaties, planten die uiterlijk sterk van elkaar verschillen, de haploïde voorkiem en de uiteindelijke diploïde varenplant.

Het protonema (Grieks: νῆμα, nēma = draad; meervoud: protonemata) is bij mossen de voorkiem, hoewel de naam 'voorkiem' hiervoor weinig wordt gebruikt. Op het protonema ontstaan uiteindelijk de haploïde mosplanten. Ook mossen een levenscyclus met een generatiewisseling: hier vormt het sporenkapsel de diploïde generatie.

Bij sommige varens en bij de naakt- en bedektzadigen blijft de voorkiem binnen de macrosporewand en is van microscopische afmetingen.

Inhoud

Varens


Onder de groep van de varens zijn er isospore soorten, waar alle sporen gelijk van vorm en afmetingen zijn, en heterospore soorten, waar er twee formaten sporen zijn: de kleinere, mannelijke microsporen en de grotere, vrouwelijke macrosporen (in Engelstalige literatuur: 'megaspores').

Sporen worden door de diploïd varenplant, de sporofyt, door middel van meiose gevormd in sporangia (sporendoosjes), bij heterospore soorten in mannelijke microsporangia en in vrouwelijke macrosporangia (in Engelstalige literatuur: 'megasporangia').

Isospore varens

Zodra een spore op een plaats terechtkomt met voldoende vocht en licht kiemt deze en groeit er een haploïde voorkiem (prothallium) uit. Bij isospore varens, zoals praktisch alle landvarens zoals de niervarens, groeit het prothallium (de voorkiem) tot een onafhankelijk levend plantje uit. Het is een klein, tweelobbig of hartvormig plantje, ongeveer ½ cm breed en 1 cel dik, dat zich met kleine eencellige rizoïden vastzet in de bodem.

De voorkiem is de gametofyt (Grieks γαμεῖν, gamein= huwen) die overgaat tot geslachtelijke voorplanting. Na enkele maanden ontstaan bovenaan tussen beide lobben de vrouwelijke geslachtsorganen of archegonia en onderaan tussen de rizoïden de mannelijke geslachtsorganen of antheridia.

Door middel van mitose worden de gameten gevormd: eicellen en zaadcellen. Elk archegonium bevat een eicel. Zodra de voorkiem nat wordt, kunnen de zaadcellen uit de antheridia naar de eitjes zwemmen en deze bevruchten. De noodzaak van vocht tijdens de bevruchting maakt dat mossen en varens in hun verspreiding beperkt zijn tot plaatsen waar ten minste periodiek veel neerslag valt.

Heterospore varens

Bij heterospore varens, zoals bij Azolla (kroosvarens) en bij Salvinia (vlotvarens), zitten de sporangia in een omhulsel, het sporocarp.

De macrosporen blijven soms binnen de wand van het macrosporangium zitten en kiemen ter plaatse. Het macroprothallium (de vrouwelijke voorkiem) blijft zeer klein en binnen de macrosporewand.

De microsporen komen vrij en worden door de wind verplaatst. De zeer kleine mannelijke voorkiem, het microprothallium vormt antheridia, die zelf weer de zaadcellen vormen. De zaadcellen zwemmen naar de eicellen en bevruchten deze. De zygote, het versmeltingsproduct van de gameten, is diploïde.

Enige tijd na de bevruchting ontstaat op de voorkiem uit de zygote een diploïde sporofyt met een echte primaire wortel en een klein primair blad. Eerste jaar vergaat de voorkiem en ontstaan geleidelijk meer bladeren en wortels. De eerste blaadjes lijken nog niet op die van de uiteindelijke varenplant. Het duurt ruim twee jaar vooraleer de eerste sporendragende bladen of veren tevoorschijn komen.

Zaadplanten


Ook bij de zaadplanten is een sporofyt en gametofyt aan te wijzen, maar wel met moeite. De sporofyt is ook daar de eigenlijke plant. De gametofyt is het primair endosperm, dat morfologisch homoloog is met het prothallium. Ook hier wordt de term 'voorkiem' niet gebruikt.

Mossen


Bij mossen ontstaat uit een haploïde mosspore het draadvormige protonema. Hierop ontwikkelen zich mosknoppen, waaruit zich op hun beurt de mosplantjes ontwikkelen. Deze zijn ook haploïde. De archegonia en antheridia bevinden zich op de mosplanten. Na de bevruchting van de eicel in het archegonium door een spermatozoïde ontstaat het diploïde zygote, die uitgroeit tot het sporogoon (het sporenkapsel), die blijft parasiteren op het mosplantje (de gametofyt).

Het sporogoon heeft soms bladgroen en huidmondjes. In het urntje worden de sporen gevormd door de reductiedeling, waarbij het dubbele aantal chromosomen weer wordt gehalveerd. Gewoonlijk zijn mossen isospoor. Heterospore soorten met mannelijke en vrouwelijke mosplanten zijn zeldzaam.










Categorieën: Plantenmorfologie | Plantenanatomie




Staat van informatie: 19.11.2021 01:40:00 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.