Vocatief


(Doorverwezen vanaf Vocativus)
Naamvallen
Abessief
Ablatief (zesde naamval)
Absolute naamval
Absolutief
Accusatief (vierde naamval)
Adessief
Adverbialis
Algemene Latijnse vervoegingen en verbuigingen
Allatief
Apudessief
Associatief
Aversief
Benefactief
Causalis-finalis
Causatief
Comitatief
Datief (derde naamval)
Delatief
Dieptecasus
Distributief
Elatief
Ergatief
Essief
Exessief
Factitief
Genitief (tweede naamval)
Illatief
Inessief
Instructief
Instrumentalis (achtste naamval)
Intratief
Locatief (zevende naamval)
Multiplicatief
Nominatief (eerste naamval)
Objectief
Obliquus (Hindi)
Obliquus
Partitief
Pegatief
Pertingent
Prepositionalis
Prolatief
Sociatief
Sublatief
Superessief
Temporalis
Terminatief
Translatief
Vocatief (vijfde naamval)

De vocatief (Latijn: vocativus; vocare = roepen) of vijfde naamval is de naamval die wordt gebruikt als iemand of iets wordt aangesproken. Het is een van acht oorspronkelijke naamvallen van het Proto-Indo-Europees en men vindt hem bijvoorbeeld terug in het Latijn, het Roemeens, het Georgisch en sommige Slavische talen, alsook in een aantal Keltische talen.

In het Latijn is de vocatief qua vorm meestal gelijk aan de nominatief. Onderscheid is er alleen bij woorden uit de o-declinatie met de nominatiefuitgang -us. Deze verandert in -e (Marcus wordt dus bijvoorbeeld Marcē). Als het woord eindigt op -ius wordt -us gewoon weggelaten (filius wordt dus bijvoorbeeld fili). De vocatief wordt in het Latijn vaak voorafgegaan door het grammaticaal partikel o (bijvoorbeeld in “O tempora, o mores!”). In het Oudgrieks en het Koinè-Grieks was het vocatieve partikel meestal ὦ / Ὦ. Zo zei Jezus volgens Marcus 9:19: Ὦ γενεὰ ἄπιστος, ἕως πότε πρὸς ὑμᾶς ἔσομαι;[1] Dit werd door de NBG 1951 vertaald als: 'O, ongelovig geslacht, hoelang zal Ik nog bij u zijn?' De NBV21 gaf een wat vrijere vertaling zonder vocatief partikel: 'Wat zijn jullie toch een ongelovig volk, hoe lang moet Ik nog bij jullie blijven?'.[2]

In andere talen wordt dat in plechtige uitspraken ook wel gehoord, onder andere in het Frans (als ô), Engels en Nederlands. Het vocatief partikel is nog terug te vinden in Nederlandstalige liederen zoals O dennenboom, O, o, Den Haag en Aan U, o Koning der eeuwen. Ook in het Wilhelmus komt het vocatief partikel twee keer voor: 'Sijt ghy, o Godt mijn Heer,' (zesde couplet) en 'O Edel Neerlandt soet,' (tiende couplet). De spelling oh is in deze betekenis niet juist.

In het Nederlands wordt in een enkel geval en in bepaalde kringen de Latijnse vocatief gehanteerd: bijvoorbeeld als aanhef in een brief: "Waarde Amice" (enkelvoud) of "Amici" (meervoud), afgeleid van "amicus", vriend. Het woord "dominee" is afgeleid van de vocatief dominē van het woord dominus ("heer"). In 1625 stelde Christiaen van Heule in zijn werk De Nederduytsche Grammatica ofte Spraec-konst dat het Nederlands naast de nominatief, genitief, datief en accusatief naar analogie met het Latijn ook een Vocatief (of Rouper) kende. Dit is later echter weer ingetrokken door andere grammatici.

In het Schots-Gaelisch en Iers bestaat een vocatief meestal uit een partikel a, gevolgd door lenitie (zie Iers#Lenitie en eclipsis; zo zal iemand met de naam Seumas (/sʲeməs/) aangesproken worden met a Sheumais (/ə heməsʲ/), Màiri (/ma:ri/) wordt a Mhàiri (/ə va:ri/); wanneer men God, Dia (/dʲa/) aanspreekt, verandert dit in a Dhia (/ə ja/). Het opschrift boven een brief luidt vaak A chara - het vocatief van cara, vriend.

Naamvallen geven in de regel de relatie aan die binnen het zinsverband tussen de woorden bestaat, en met name de betrekking tot het gezegde binnen de zin. De vocatief is daar echter een uitzondering op. De naamval geeft juist de vorm van het woord aan zoals deze in een aanroep dat wil zeggen buiten het zinsverband te vinden is.

De vocatief stelt daarmee een ernstig probleem voor taalkundigen, in die zin dat hij typologisch weliswaar een der klassieke naamvallen van het Proto-Indo-Europees is, maar wanneer men, in een breed perspectief, alle talen ter wereld bekijkt, hij niet onder de syntactische basiscategorieën ressorteert; zo bezit bijvoorbeeld het Tabassaraans, dat als de taal met de meeste naamvallen beschouwd wordt, tientallen naamvallen die allerlei soorten syntactische verbanden en spatiale bewegingen uitdrukken, maar geen vocatief. Om die reden trekken sommige linguïsten in twijfel of de vocatief in de zogenaamde dieptestructuur wel überhaupt een naamval is.

De vocatief komt voor in enkele bekende citaten, zoals:










Categorieën: Naamval | Latijnse grammatica




Staat van informatie: 28.01.2022 03:46:56 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.