Thorium


Thorium
1 18
1 H 2 Periodiek systeem 13 14 15 16 17 He
2 Li Be B C N O F Ne
3 Na Mg 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Al Si P S Cl Ar
4 K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
5 Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
6 Cs Ba Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
7 Fr Ra ↓↓ Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
 
Lanthaniden La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Actiniden Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Thorium
Algemeen
Naam Thorium
Symbool Th
Atoomnummer 90
Groep Scandiumgroep
Periode Periode 7
Blok F-blok
Reeks Actiniden
Kleur Zilverwit
Chemische eigenschappen
Atoommassa (u) 232,04
Elektronenconfiguratie [Rn]6d2 7s2
Oxidatietoestanden +4
Elektronegativiteit (Pauling) 1,4
Atoomstraal (pm) 180
1e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 608,51
2e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1109,59
3e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1929,72
Fysische eigenschappen
Dichtheid (kg·m−3) 11720
Smeltpunt (K) 2023
Kookpunt (K) 5000
Aggregatietoestand Vast
Smeltwarmte (kJ·mol−1) 19,2
Verdampingswarmte (kJ·mol−1) 525
Kristalstructuur Kub
Molair volume (m3·mol−1) 19,80 · 10−6
Specifieke warmte (J·kg−1·K−1) 120
Elektrische weerstandΩ·cm) 13
Warmtegeleiding (W·m−1·K−1) 54
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt,
tenzij anders aangegeven
Portaal    Scheikunde

Thorium is een scheikundig element met symbool Th en atoomnummer 90. Het is een zilverwit actinide.

Inhoud

Ontdekking


Thorium is in 1828 ontdekt door de Zweedse chemicus Jöns Jacob Berzelius. Het element is vernoemd naar de Noorse god van de donder, Thor.

Toepassingen


De eerste praktische toepassing van thorium was in gaskousjes in draagbare gaslampen, door Welsbach, aan het einde van de 19e eeuw. Deze gaskousjes bestonden uit thoriumoxide plus 1% cesiumoxide en nog andere stoffen.[1] Daarna is de industriële toepasbaarheid gestaag toegenomen:

Opmerkelijke eigenschappen


Thorium zelf is een zacht, zilverwit metaal dat zich goed laat bewerken. Het is vrij stabiel aan de lucht. Het metaal zelf wordt niet veel toegepast. Van alle oxiden heeft thorium(IV)oxide (ThO2) het hoogste smeltpunt (3300 °C). Bij een voldoende hoge temperatuur en aanwezigheid van zuurstof brandt thorium met een felle witte vlam.

Hoewel thorium tot de actiniden gerekend wordt, is de elektronenconfiguratie [Rn]6d27s2 en niet [Rn]5f17s27p1. Het is dus zeker gerechtvaardigd ook een verband te zien met elementen als zirkonium en hafnium. Toen de verdere (transurane) actiniden nog niet bekend waren werd het element ook meest onder hafnium in de titaangroep geplaatst. Het meest voorkomende oxidatiegetal is dan ook +IV (als Th4+), hoewel lagere oxidatietoestanden ook voorkomen.

Verschijning


In lage concentraties wordt thorium in veel gesteenten aangetroffen. De belangrijkste thoriumbronnen voor commerciële winning zijn de mineralen thoriet, thorianiet en monaziet die tot wel 12% thoriumoxide bevatten. Zowat de helft van de wereldreserves van 1,9 miljoen ton aan thorium bevinden zich in India, voor 35% in de deelstaat Andhra Pradesh.[2] Ook de Verenigde Staten vooral in Wyoming[3] en Australië bezitten aanzienlijke voorraden thorium in hun ondergrond.[4][5]

Bij de winning van zeldzame aardmetalen is thorium een van de afvalproducten. Ook op de maan en op Mars is thorium gevonden.

Isotopen


Zie Isotopen van thorium voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Stabielste isotopen
Isotoop Relatieve aanwezigheid (%) Halveringstijd Vervalvorm Vervalenergie (MeV) Vervalproduct
228Th syn 1,9131 j α 5,520 224Ra
229Th syn 7880 j α 5,168 225Ra
230Th syn 7,538·104 j α 4,770 226Ra
232Th 100 1,405·1010 j α 4,083 228Ra

Hoewel er van thorium geen stabiele isotopen bestaan, zijn er wel enkele met een dusdanige lange halveringstijd, dat ze bij benadering als stabiel kunnen worden beschouwd. 232Th heeft een halveringstijd van 1,405·1010 jaar en komt van nature voor.

Thorium als kernbrandstof


Thorium kan, net als uranium en plutonium, worden gebruikt als brandstof in een kernreactor. Hoewel het zelf niet splijtbaar is, kan het na absorptie van langzame neutronen de uraniumisotoop 233U vormen, die wel splijtbaar is (vergelijkbaar met 238U dat kan worden opgekweekt tot het splijtbare 239Pu). 233U levert bij splijting meer neutronen per geabsorbeerd neutron dan het in de meeste kerncentrales gebruikte 235U en 239Pu. Dit maakt dit kweekproces efficiënter dan de gangbare methoden.

Het kweekproces verloopt meer in detail als volgt: het 232Th absorbeert een neutron onder vorming van 233Th. Door bètaverval (halveringstijd 22,3 min) gaat 233Th over in protactinium-233 (233Pa), dat op zijn beurt opnieuw door bètaverval (halveringstijd 26,967 dag) overgaat in 233U:

\({\displaystyle {\ce {^{1}_{0}n\,+_{90}^{232}Th->_{90}^{233}Th->_{91}^{233}Pa\,+_{-1}^{0}e^{-}\,+{\bar {\nu }}_{e}}}}\)
\({\displaystyle {\ce {^{233}_{91}Pa->_{92}^{233}U\,+_{-1}^{0}e^{-}\,+{\bar {\nu }}_{e}}}}\)

Het reactieproduct wordt vervolgens buiten de reactor gescheiden: de 233U kan relatief eenvoudig (want langs chemische weg) worden gescheiden van de thorium, en aan de volgende reactor worden toegevoerd.

Het beschreven productieproces heeft wel nadelen: de fractie met 233U is hoogradioactief door verontreiniging met het kortlevende 232U en daardoor lastig te hanteren, wat de methode duurder maakt. Bij het hergebruiken van de thoriumfractie is er een soortgelijk probleem met het hoogradioactieve 228Th. Verder is er enig gevaar dat 233U in kernwapens zou kunnen worden gebruikt. Ten slotte zijn er nog technische problemen die nog niet geheel zijn opgelost. Er is nog veel ontwikkelwerk te doen voordat tot commerciële toepassing kan worden overgegaan, maar zolang (en waar) er nog voldoende uranium beschikbaar is lijkt het onwaarschijnlijk dat daarvoor voldoende geld beschikbaar zal worden gesteld.

Toch zijn er op de lange termijn kansen voor toepassing van de thoriumcyclus: thorium is aanzienlijk ruimer voorhanden dan uranium en het is bijzonder geschikt om te worden toegepast in gesmoltenzoutreactoren.

Een van de eerste experimenten met de thoriumcyclus werd uitgevoerd in het Oak Ridge National Laboratory te Oak Ridge (Tennessee) in de zestiger jaren. Het programma werd echter in 1976 gestopt vanwege gebrek aan geld. In reactors zoals de Canadese CANDU-6 wordt thorium reeds gebruikt in combinatie met plutonium-239. In 2007 overwoog men in Noorwegen zich voor energie-opwekking op thoriuminstallaties te richten, onder meer vanwege de ruime beschikbaarheid van thoriumerts in dat land.

In 2020 moet in India het Prototype Fast Breeder Reactor (PFBR) met een vermogen van 500 MW gereed zijn. In de mantel wordt thorium gebruikt, om uiteindelijk 233U te produceren.

Toxicologie en veiligheid


Hoewel thorium zelf niet erg radioactief is, zijn veel vervalproducten van thorium dat wel. Het vervalt in 6 alfa- en 4 bètastappen tot 208Pb (de thoriumreeks) en onderweg vormt het onder andere het edelgas 220Rn dat gevaar voor besmetting oplevert.

Het grootste gezondheidsgevaar van thorium is echter de stof zelf: de alfastraling kan de huid niet doordringen, maar bij inname hoopt ze zich op in de lever, milt, lymfeknopen en botten. De 'biologische halveringstijd' van thorium is ongeveer 22 jaar, wat in de praktijk betekent dat de alfastraling gedurende de rest van het leven schade toebrengt en daarbij de kans op leverkanker en leukemie verhoogt.

Externe links











Categorieën: Thorium | Elementenlijst




Staat van informatie: 30.10.2021 03:12:15 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.