Kabeljauw


Voor de opstandige edelen, zie Hoekse en Kabeljauwse twisten.
Kabeljauw
IUCN-status: Kwetsbaar[1] (1996)
volwassen kabeljauw (Gadus morhua)
Taxonomische indeling
Rijk:Animalia (Dieren)
Stam:Chordata (Chordadieren)
Klasse:Actinopterygii (Straalvinnigen)
Orde:Gadiformes (Kabeljauwachtigen)
Familie:Gadidae (Kabeljauwen)
Geslacht:Gadus
Soort
Gadus morhua
Linnaeus, 1758
Verspreidingsgebied
Synoniemen
Afbeeldingen op Wikimedia Commons
Kabeljauw op Wikispecies
(en) World Register of Marine Species
Portaal    Biologie
Vissen

De kabeljauw (Gadus morhua) is een vissoort uit de familie kabeljauwen (Gadidae), in de orde kabeljauwachtigen (Gadiformes), die voorkomt in de Atlantische Oceaan. De soort komt ook voor in de Noordzee en is economisch gezien een belangrijke soort. Zowel door beroepsvissers als door sportvissers wordt er veel op gevist.

Inhoud

Beschrijving


De kabeljauw heeft een lengte tot 150 centimeter maar meet gemiddeld 80 à 90 centimeter. De volwassen vis heeft een olijfgroene en bruingevlekte rug, een witte buik en een lange kindraad.

Verspreiding


De belangrijkste vangplaatsen zijn de Lofoten en de Doggersbank. De populatie rond de Newfoundlandbank is in de jaren 1990 door overbevissing ingestort maar lijkt zich geleidelijk aan weer te herstellen.[2] De vissoort leeft op diepten van 20 tot 600 meter dicht bij de bodem.

Voedsel


De kabeljauw voedt zich voornamelijk met kreeftjes, krabjes, garnalen, vissen en mosselen.

Andere namen


Jonge kabeljauw wordt dors of gul genoemd. Gedroogde kabeljauw noemt men stokvis of klipvis. Skrei is de naam die hij krijgt in de periode tussen december en april wanneer hij vanuit de Barentszzee naar het noordwesten van Noorwegen migreert om te paaien. De naam Skrei is afgeleid van het Oud-Noorse woord skrida, dat zoiets als 'reizen' betekent. Stokvis- en klipvis zijn niet te verwarren met wat men in het verleden moluwe, labberdaan of abberdaan[3] noemde. Deze namen duidden eertijds de normaal tijdens een "vaart ter zoute" gevangen en ingezouten kabeljauw aan. Daarentegen werd kabeljauw die de laatste dagen van een reis gevangen werd en juist genoeg werd gezouten om hem in de haven te brengen landorium of 'de vis van de laatste trek' genoemd.[4][5] Gefrituurde stukken filet van de kabeljauw wordt wel kibbeling genoemd. Vroeger werd kibbeling van de wangen van de kabeljauw gemaakt. En een gefrituurde filet, waarbij het ruggengraatje de twee filets verbindt, noemt men in Nederland ook wel een lekkerbek, hoewel een lekkerbek ook van andere vissoorten wordt gemaakt, zoals wijting.

Trek, paaien


De kabeljauw is in normale omstandigheden geslachtsrijp tussen zijn zesde en zijn tiende levensjaar. Door de intense bevissing van de voorbije jaren is de geslachtsrijpe leeftijd echter gedaald tot zijn vierde.[6] Op vruchtbare leeftijd keert hij jaarlijks terug naar de plaats waar hij geboren werd. In grote scholen komen eerst de vrouwelijke vissen aan. Omdat het in de Barentszzee te koud is vindt het paaien hoofdzakelijk bij de Lofotenarchipel plaats. Vaak treft men de vis echter zelfs tot in Møre og Romsdal aan. Hij overbrugt een afstand van meer dan 800 km met etappes van minstens 20 km. Tijdens zijn trek eet kabeljauw minder en ander voedsel dan in de Barentszzee. Hierdoor wordt zijn vlees witter en steviger van structuur. Kuit en lever zijn dan op hun best. Om als stokvis te dienen is de kabeljauw het best na het paaien. Wenst men hem vers te gebruiken dan is hij het lekkerst vóór het paaien. Van april tot januari migreert de Noordoost Atlantische kabeljauw in de Barentszzee. Temperatuur en zeestromingen bepalen waarheen hij zwemt. Hij volgt dan zijn voedsel dat voornamelijk uit garnalen en lodden bestaat.

Vismethoden


Ondanks het feit dat men gebruikmaakt van moderne technologie om de visscholen op te sporen, gebeurt het vissen zelf nog meestal zoals eeuwen geleden. Men gebruikt, naast haringnetten en Deense sleepnetten, nog vaak beug- en handlijnen met haken. Zodra de kabeljauw gevangen is laat men hem bloeden en wordt hij ontweid. Hij wordt in de boot onmiddellijk op ijs gelegd.

De visvangst op de kabeljauw is een eeuwenoude traditie. Er zijn al vroeg strenge vangstbeperkende maatregelen genomen. Zo werden in 1753 bepaalde vistuigen verboden[bron?] en is de visvangst sinds 1875 wettelijk gereguleerd. Vandaag steunt men op de aanbevelingen van de visserijbiologen om de quota en andere beperkingen te bepalen zodat de visstand op peil gehouden kan worden.

Toepassingen


Men vergelijkt de kabeljauw weleens met het varken omdat van deze vis werkelijk alles gebruikt wordt:

Kabeljauw als consumptievis


Het vlees van de kabeljauw heeft een losse structuur en de smaak wordt hoog gewaardeerd. De vis wordt voor consumptie veel gefileerd. Ook de lever van de kabeljauw is zeer smaakrijk. In de zomermaanden zitten er echter zogeheten luizen op de lever en dan zit er geen smaak aan.

De vis zelf kan op verschillende wijzen bereid worden:

Afnemende populaties


De omvang van de populatie van kabeljauw ouder dan zeven jaar was meer dan een miljoen ton na de Tweede Wereldoorlog, maar kelderde naar een historisch dieptepunt. Sinds 2000 is de omvang vrij snel gegroeid, geholpen door een lage visserijdruk. Er is bezorgdheid over een lagere leeftijd van de eerste voorplanting (vaak een vroeg teken van ineenstorting). De totale vangst in 2003 was 521.949 ton, het meeste door Noorwegen (191.976 ton) en Rusland (182.160 ton) gevangen.

Door een simpele technische verbetering van het ontwerp van netten, gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek van het gedrag van vissen, is de bijvangst bij de kabeljauwvisserij in de Oostzee sterk gereduceerd.

Kleine kabeljauw (gul) wordt ook aangetroffen langs de kusten van de Lage Landen.[8] Trends in het voorkomen van de kabeljauw worden sinds 1997 door de stichting ANEMOON met behulp van waarnemingen door sportduikers in de Oosterschelde en het Grevelingenmeer bijgehouden. De IUCN classificeert de Atlantische kabeljauw als kwetsbaar.[1] De kabeljauw komt ook voor op de rode lijst van Greenpeace en ook de Viswijzer adviseert om alleen kabeljauw te kopen die wordt gevangen in de Barentszzee, bij Noorwegen of Alaska.[9] De populatie rond de Newfoundlandbank is door overbevissing in de jaren negentig ingestort, maar negen jaar na het tienjarige kabeljauwvangstverbod van 1992 is er opnieuw een herstel van de populatie.[10]

Kentering

Sinds 2006 is het bestand van de kabeljauw in de Noordzee zich goed aan het herstellen. In 2006, het absolute dieptepunt, werd de totale biomassa aan kabeljauw nog geschat op 21.000 ton. De jongste berekeningen (2014) van het kabeljauwbestand komen uit op 68.000 ton. Volgens het Instituut voor Landbouw- en Visserijonderzoek zou door de verstrengde Europese visquota de populatie tegen 2020 opnieuw duurzaam (zo'n 150.000 ton) moeten zijn. De eerder voorspelde migratie van de kabeljauw (in het kielzog van de roeipootkreeftjes, een voorname voedselbron) naar het Noorden ten gevolge van de opwarming van de Aarde heeft niet plaatsgevonden.[11][12]

Overlevering


Sommigen beweren dat de Vikingen Amerika wisten te bereiken omdat ze geleerd hadden de kabeljauw te bewaren.[bron?]

Zie ook


Literatuur











Categorieën: Diersoort beschreven in 1758 | Kabeljauwen | IUCN-status kwetsbaar




Staat van informatie: 25.09.2021 06:07:22 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.