Jodium (element)


Zie Di-jood voor moleculair jodium (I2).
Jodium / Jood / Iodium
1 18
1 H 2 Periodiek systeem 13 14 15 16 17 He
2 Li Be B C N O F Ne
3 Na Mg 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Al Si P S Cl Ar
4 K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
5 Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
6 Cs Ba Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
7 Fr Ra ↓↓ Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Nh Fl Mc Lv Ts Og
 
Lanthaniden La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
Actiniden Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Jodium
Algemeen
Naam Jodium / Jood / Iodium
Symbool I
Atoomnummer 53
Groep Halogenen
Periode Periode 5
Blok P-blok
Reeks Halogenen
Kleur Violet
Chemische eigenschappen
Atoommassa (u) 126,9045
Elektronenconfiguratie [Kr]4d10 5s2 5p5
Oxidatietoestanden −1, +1, +5, +7
Elektronegativiteit (Pauling) 2,66
Atoomstraal (pm) 133
1e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1008,40
2e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1845,90
3e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 3184,04
Fysische eigenschappen
Dichtheid (kg·m−3) 4930
Smeltpunt (K) 386,7
Kookpunt (K) 458,4
Aggregatietoestand Vast
Smeltwarmte (kJ·mol−1) 7,824
Verdampingswarmte (kJ·mol−1) 20,752
Van der Waalse straal (pm) 198
Kristalstructuur Ortho
Molair volume (m3·mol−1) 25,74·10−6
Specifieke warmte (J·kg−1·K−1) 214
Elektrische weerstandΩ·cm) 1,3·1015
Warmtegeleiding (W·m−1·K−1) 0,449
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt,
tenzij anders aangegeven
Portaal    Scheikunde

Jodium of jood is een scheikundig element met symbool I en atoomnummer 53. Het element behoort tot de groep van de halogenen. Als enkelvoudige stof komt het element, net als de andere halogenen, in moleculen van twee jodiumatomen (di-jood, I2) voor.

Inhoud

Ontdekking


Het element werd in 1811 ontdekt door de Franse wetenschapper Bernard Courtois. Hij was de zoon van een salpeterproducent (kaliumnitraat, essentieel bestanddeel van buskruit). Rond die tijd was Frankrijk verzeild geraakt in meerdere oorlogen en de vraag naar buskruit was groot. Salpeter werd gewonnen uit zeewier dat werd gedroogd, verbrand en de as werd vervolgens gewassen met water. Om de salpeter verder te zuiveren werd zoutzuur toegevoegd. Op een dag schoot Courtois uit met het zuur waarbij een wolk van paarse damp opsteeg. Het viel Courtois op dat de damp neersloeg op koude oppervlakken en daarbij donkere kristallen vormde. Hij vermoedde een onbekend element te hebben ontdekt, maar beschikte niet over voldoende middelen om verder onderzoek te verrichten. Wel gaf Courtois monsters aan enkele vrienden van hem waaronder Joseph Louis Gay-Lussac en André-Marie Ampère. Op 6 december 1813 maakte Gay-Lussac op een bijeenkomst bekend dat het een nieuw element óf een zuurstofverbinding betrof. Ampère had een deel van zijn monster aan Humphry Davy gegeven die na enkele experimenten opmerkte dat het een nieuw element was dat veel overeenkomsten vertoonde met chloor. Over wie het element voor het eerst ontdekte, konden Gay-Lussac en Davy het niet eens worden, maar beiden gaven toe dat Courtois jodium als eerste isoleerde.

Het was Gay-Lussac die de naam "iode" voorstelde, van het Griekse woord ἰοειδής[1] (ioeidēs) voor violet (vanwege de kleur van jodiumdamp).

Toepassingen


Jodiumchemie


Anorganische jodiumverbindigen

Zoals andere halogenen kan jood met veel andere elementen verbindingen vormen (jodiden) omdat het joodatoom een elektron in z'n buitenste schil mist. De reactiviteit is echter minder heftig dan de lichtere halogenen zoals fluor en chloor. Het reageert echter wel heftig met alle alkali- en aardalkalimetalen.

Waterstofjodaat (HIO3) en de corresponderende zouten, jodaten genaamd, zijn sterke oxidatoren. Waterstofperjodaat (HIO4) kan de koolstof-koolstofbinding van vicinale diolen splitsen, waarbij naargelang de substitutie van het oorspronkelijke diol 2 moleculen keton, 2 moleculen aldehyde of een keton en een aldehyde ontstaan. Een cyclisch vicinaal diol kan op gelijkaardige wijze worden omgezet tot een dialdehyde, een diketon, of een verbinding met een aldehyde- en ketonfunctie. 2-joodbenzoëzuur en Dess-Martin-perjodinaan worden in de organische synthese gebruikt om alcoholen tot ketonen of aldehyden te oxideren. Beide verbindingen zijn hypervalent.

Jodium vormt ook verbindingen met andere halogenen (zogenaamde interhalogenen). Zo zijn joodmonochloride (ICl), joodtrichloride (ICl3), joodpentafluoride (IF5) en joodheptafluoride (IF7) bekend.

Organische jodiumverbindingen

Organische jodiumverbindingen kennen veel toepassingen, maar komen zelden voor in de natuur. Enkele voorbeelden:

Isotopen


Zie Isotopen van jodium voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Stabielste isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
125I syn 59,408 d EV 0,168 125Te
127I 100 stabiel met 74 neutronen
129I syn 1,57·107 j β 0,194 129Xe

Naast de enige stabiele jodiumisotoop 127I zijn er ongeveer 30 radioactieve isotopen bekend. De kunstmatig verkregen isotoop 131I met een halveringstijd van 8 dagen wordt toegepast in kankeronderzoek en ter behandeling van een te snel werkende schildklier (hyperthyreoïdie).

Binnen de radiotherapie gebruikt men de isotoop 125I voor zeer lokale behandeling. Tientallen kleine bronnetjes worden gelijkmatig in een volume (bijvoorbeeld de prostaat) geïmplanteerd.

De isotoop 129I met een halveringstijd van ruim 15 miljoen jaar vervalt tot het stabiele 129Xe, dat in de atmosfeer voorkomt.

Toxicologie en veiligheid


Jodium is erg irriterend voor de ogen en slijmvliezen.

Omdat jodium (of waterstofjodide) gebruikt wordt bij de bereiding van methamfetamine in illegale drugs-laboratoria is de verkoop van jodium in de Verenigde Staten aan controle door de drugs-autoriteiten (DEA) gebonden.

Zie ook


Externe links


Zie de categorie Jodium van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.









Categorieën: Jodium | Elementenlijst | Mineraal en sporenelement




Staat van informatie: 08.11.2021 01:50:11 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.