Graan


Graan is een verzamelnaam voor de vruchten van eenzaadlobbige cultuurgewassen uit de familie van de grassen die samen wereldwijd de belangrijkste voedingsbron voor de mens vormen. Graan wordt geteeld om zijn eetbare bestanddelen, samengesteld uit meellichaam, zemel, kiem en aleuronlaag.

In de onbewerkte, volkoren vorm zijn granen een goede bron van vitaminen, mineralen, koolhydraten, vetten en eiwitten. Voor sommige graanproducten worden zemelen en de kiem van de graan verwijderd. Het resterende endosperm bestaat voornamelijk uit koolhydraat. In veel landen vormt graan in de vorm van rijst, tarwe, gierst of maïs het belangrijkste deel van het dagelijkse levensonderhoud.

Inhoud

Geschiedenis


Graan wordt al honderdduizenden jaren gebruikt als voedsel voor de mens en zijn voorouders. Het eten van graan wordt beschouwd als een belangrijk element in de vooruitgang van de beschaving.[1] De grotendeels nomadisch levende volken in de prehistorie verzamelden al graankorrels van wilde grassen. Lang voor het begin van de jaartelling werden de planten in cultuur gebracht. De oorspronkelijke groeigebieden van gerst bevonden zich waarschijnlijk in de hooglanden van Ethiopië en het zuidoostelijk deel van Azië (Tibet, Nepal en China). Aangenomen wordt dat er meer dan 7000 jaar geleden al gerst werd gekweekt in het gebied tussen Syrië en Afghanistan.

In Europa verliep het proces waarbij graan het belangrijkste gewas werd om voedingsmiddelen zoals brood mee te maken geleidelijk, in de vroege en hoge middeleeuwen. Hoe snel dit precies ging, is omstreden, maar het is bekend dat in de Karolingische tijd brood nog niet het belangrijkste voedingsmiddel was. Veel Franken waren nog jager-verzamelaars met primitieve vormen van landbouw waarin graan nog niet overheerste.[2]
Gerst was in Europa de eerst gekweekte graansoort. Archeologische vondsten bij de resten van Zwitserse paalwoningen tonen aan dat de cultuur van gerst van 2000-3000 v.Chr. stamt. Als voedsel was gerst tot in de middeleeuwen van groot belang. De gerstekorrels werden tot brij gekookt, maar er werden ook koeken en platte broden van bereid. Later werd gerst als voedselgewas bijna overal overvleugeld door tarwe.

Wereldproductie graan


Ontwikkeling wereldproductie granen sinds 1961 (in miljoen ton)[3]
Jaar Mais Ongepelde rijst Tarwe Gerst Kafferkoren Gierst Haver Triticale Rogge Fonio Totaal
1961 205,0 215,6 222,4 72,4 40,9 25,7 49,6 0,0 35,1 0,2 876,9
1971 313,6 317,7 347,5 131,2 61,9 29,7 54,5 0,0 31,7 0,2 1299,7
1981 446,8 410,1 449,6 149,6 73,3 27,0 40,3 0,1 24,9 0,2 1632,4
1991 494,4 518,5 547,8 169,6 55,5 25,0 33,5 4,7 29,0 0,2 1890,3
2001 615,2 600,2 588,2 140,6 59,8 28,9 27,0 10,8 23,3 0,3 2104,8
2011 886,7 726,4 697,6 132,7 56,8 27,1 22,6 13,6 13,1 0,6 2588,8
2017 1134,7 769,7 771,7 147,4 57,6 28,5 25,9 15,6 13,7 0,7 2980,2

Inhoudsstoffen


max
min
Energie en inhoudsstoffen van verschillende graansoorten (per 100 g):[4]
Gewas Ener-
gie

(kJ)
Brand- en bouwstoffen Mineralen Vitaminen
Eiwit
(g)
Vet
(g)
Kool-
hydraat

(g)
Calcium
(mg)
IJzer
(mg)
Kalium
(mg)
Magne-
sium

(mg)
B1
(mg)
B2
(mg)
B6
(mg)
E
(mg)
Folium-
zuur

(mg)
Nicotine-
zuur

(mg)
Spelt 1470 11,5 2,7 69,0 22 4,2 447 130 0,40 0,15 0,27 1,6 0,03 6,9
Gerst 1430 11,0 2,1 72,0 38 2,8 444 119 0,43 0,18 0,56 0,67 0,065 4,8
Haver 1530 12,5 7,1 63,0 79,6 5,8 355 129 0,52 0,17 0,75 0,84 0,033 1,8
Gierst 1510 10,5 3,9 71,0 25 9,0 215 170 0,46 0,14 0,75 0,1 0,01 4,8
Mais 1498 9,0 3,8 71,0 15 1,5 330 120 0,36 0,20 0,40 2,0 0,026 1,5
Rijst 1492 7,5 2,2 75,5 23 2,6 150 157 0,41 0,09 0,67 0,74 0,016 5,2
Rogge 1323 8,8 1,7 69,0 64 5,1 530 140 0,35 0,17 0,29 2,0 0,14 1,8
Tarwe 1342 11,5 2,0 70,0 43,7 3,3 502 173 0,48 0,24 0,44 1,35 0,09 5,1

Graan en gluten


Zie gluten voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Er kan onderscheid worden gemaakt tussen glutenbevattende granen en granen/grassen zonder gluten. Haver is een speciaal geval, dit is van nature glutenvrij maar door contaminatie (kruisbesmetting met gluten) kunnen patiënten met coeliakie dit vaak niet eten. Andere grassen worden soms ook tot graan gerekend en zijn van nature glutenvrij.

Glutenbevattende granen zijn onder andere:

De volgende granen bevatten weliswaar gluten, maar veroorzaken geen coeliakie:

Granen die glutenvrij (gliadinevrij en gluteninevrij) zijn:

Boekweit is glutenvrij maar behoort tot de duizendknoopfamilie en dus niet tot de grassenfamilie.

Wereldhandel


De graanhandel wereldwijd wordt gedomineerd door de zogenoemde “ABCD-giganten”: Archer Daniels Midland, Bunge Limited, Cargill en Louis Dreyfus Company.[5]

Vervoer van graan


Graan wordt meestal vervoerd via de scheepvaart. In deze sector staat graan bekend als een van de gevaarlijkste producten om te vervoeren. Het gevaar ligt bij de stabiliteit.

Graan heeft een kleine stortingshoek van 23°. De stortingshoek is de hoek die het graan vormt als men graan stort in normale omstandigheden. Als deze klein is, is dat een gevaar voor de stabiliteit. Graan gaat dan gemakkelijk bewegen wat tot kapseizen van het schip kan leiden.

Voor het laden moet de kapitein de Grain Loading Form invullen. Dit is een document waar de stabiliteit van het schip wordt gemeten in de slechtst mogelijke situatie. Er staan ook een aantal regels in hoe men graan moet laden en lossen.

Maatregelen

Er zijn verschillende voorzorgsmaatregelen die worden aangeraden om het vervoer van graan veilig te laten verlopen:

Wanneer na berekening blijkt dat een gedeeltelijk gevuld ruim voor gevaar kan zorgen moet het oppervlak van de lading vastgezet worden door bijvoorbeeld overstowing. Overstowing is een techniek waarbij men tussen het graan dat men laadt, verschillende beschermingslagen van bijvoorbeeld plastic maakt.

Er zijn nog tal van maatregelen die getroffen kunnen worden. Deze zijn terug te vinden in de graancode.

Zie ook


Zie de categorie Cereals van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.









Categorieën: Graan | Akkerbouw




Staat van informatie: 08.11.2021 03:56:21 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.