Getal (taalkunde)


In de taalkunde is het begrip getal een grammaticale categorie. Deze komt tot uiting in een eigenschap van woorden die naar één maar ook naar meerdere voorwerpen (of eenheden) van dezelfde soort kunnen verwijzen.

Inhoud

Getal en aantal


Als dit aantal (een of meer) in de taal tot uitdrukking komt, spreken we van de grammaticale categorie getal. Beide begrippen zijn geenszins identiek: "aantal" zegt iets over de werkelijkheid, "getal" over het woordgebruik.

  • De taalgebruiker zal nog betrekkelijk weinig moeite hebben met een woord als menigte.
Er was een hele menigte op de been.
Natuurlijk betreft het hier een groot aantal, maar dan wel een groot aantal elementen binnen de menigte. Van de menigte zelf is er maar een. Dit wordt nog duidelijker als men het contrast beschouwt met:
Er waren overal menigtes op de been. of bijvoorbeeld
meervoud: wij komen naar school.
enkelvoud: ik ga naar school.

Problematisch onderscheid

  • Meer problemen ontstaan bij constructies waar twee getalsvormen naast elkaar voorkomen:
Er was/waren een hele menigte mensen op de been.
Een aantal fraudeurs werd/werden van verdere deelneming uitgesloten.
Het debat over de vraag welke vorm hier juist is, kan onder taalgebruikers tot grote verhitting leiden. In werkelijkheid gaat het hier niet om een kwestie van grammatica, maar van taalgebruik. Het gezegde kan immers grammaticaal zowel naar een enkelvoudig onderwerp (menigte, aantal) als naar een meervoudig onderwerp (mensen, fraudeurs) verwijzen. "Regels" die men elkaar voorhoudt, vloeien niet noodzakelijk voort uit wat de taal mogelijk maakt, maar veeleer uit de normen die men elkaar wil voorschrijven, en die soms voortkomen uit verwarring tussen de begrippen "getal" en "aantal". De gezaghebbende Algemene Nederlandse Spraakkunst stelt dat het enkelvoud gebruikt wordt als men aan een collectief denkt (aan de menigte, aan het aantal), terwijl het meervoud wordt toegepast als aan de afzonderlijke elementen wordt gedacht (de mensen, de fraudeurs).
  • De zaak ligt duidelijker bij veelvoorkomende zinnen als:
Het elftal heeft alweer verloren, maar hun aanvoerder was dan ook geblesseerd.
Hier is hun onjuist, want het is een meervoudsvorm. Het kan slechts verwijzen naar elftal, dat weliswaar ook hier weer uit meerdere elementen bestaat (een aantal van elf), maar dat als woord toch enkelvoudig getal kent (er is van elftal sprake, niet van elftallen).
Juist zou zijn:
Het elftal heeft alweer verloren, maar zijn aanvoerder was dan ook geblesseerd.
Doordat "[het] elftal" onzijdig is, past hier zijn. De zin zal door velen als te formeel worden ervaren, maar dat bezwaar kan gemakkelijk, en correct, worden ondervangen:
Het elftal heeft alweer verloren, maar de aanvoerder was dan ook geblesseerd.
  • Dat hier niet noodzakelijk een probleem ontstaat, bewijst het Engels:
Everybody raised their glasses.
waarin door strikte aanhangers van een normatieve grammatica nog weleens "his glass" wordt voorgeschreven; het voorschrift vindt in de praktijk echter zelden navolging. Semantiek (de betekenis wordt als meervoudig opgevat) en grammatica (het woord everybody heeft een enkelvoudsvorm) lopen hier dooreen.

Woordsoorten


Taalkundige getalskenmerken zijn bij een aantal woordsoorten aanwezig. In het Nederlands betreft dit met name:

Betekenis, woordvorm en syntaxis


Op verschillende gronden kan worden betwijfeld dat getal een zuiver grammaticale categorie is.

Een aantal fraudeurs werd/werden van verdere deelneming uitgesloten
richt het debat zich vooral op de interpretatie. "Hoort het gezegde bij aantal of bij fraudeurs?" wordt daarmee een betekeniskwestie.

Getalscategorieën


De meeste talen die de categorie getal kennen, hebben alleen enkel- en meervoud, waarbij het enkelvoud de ongemarkeerde vorm is, dat wil zeggen: de gewone vorm, de standaard, of die vorm welke (verreweg) het meeste voorkomt.[2]

Niet alle talen kennen de categorie getal, en waar dat niet voorkomt, heeft het ook geen zin van "enkelvoud" te spreken: het enkelvoud bestaat alleen als er ook een meervoud is. Daarnaast komt in Semitische talen, het Sloveens en het Eskimo en elders nog de dualis voor, die gebruikt wordt om een tweetal aan te duiden dat meestal bij elkaar hoort. Zoals de beide voeten of ogen van één persoon. In afnemende mate worden nog wel gevonden: trialis (3), quadralis (4) en pentalis (5); maar deze categorieën zijn omstreden. Ook wordt er nog een paucalis aangetroffen: "meer dan twee, maar niet veel".[3]

Zie ook


Noten


  1. R. Beard, "The Plural as a Lexical Derivation", in: Glossa 1982(16):133-148.
  2. Voorbeelden van onderzoek dat dit uitwijst, worden genoemd in J.H. Greenberg: Language Universals. With special reference to feature hierarchies, Berlin/New York (Mouton de Gruyter) 2005 (1966).
  3. William J. Frawley, ed., International Encyclopedia of Linguïstics, Oxford (OUP) 20032-3:201-02.









Categorieën: Grammaticale categorie




Staat van informatie: 25.09.2021 09:33:34 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.