Enharmoniek


In de oude Griekse muziektheorie is enharmoniek naast diatoniek en chromatiek, een van de systemen om een toonladder te vormen. Men verdeelde toentertijd het octaaf in twee tetrachorden, elk van vier tonen, die gelijke opbouw moesten hebben, en waarbij de uiterste tonen een reine kwart vormden. In de enharmoniek bestond een tetrachord - men dacht de tonen dalend - uit een ditonus en twee microtonen. Voorbeelden van zulke verdelingen zijn:

  1. 1 36:35 16:15 4:3
  2. 1 28:27 16:15 4:3
  3. 1 64:63 28:27 4:3
  4. 1 49:48 28:27 4:3
  5. 1 25:24 13:12 4:3

De ditonus heeft daarin een toonafstand van 16:13, 5:4 of 9:7 en de microtonale afstanden zijn van de orde van een kwarttoon.

Tegenwoordig wordt in de muziek met enharmoniek het verschijnsel bedoeld, dat elke toon en toonsoort meerdere namen heeft, en kan worden afgeleid van twee of drie stamtonen.

Zo kan afhankelijk van de context bijvoorbeeld de c tevens deses of bis worden genoemd, de cis tevens des enzovoorts. Er wordt wel gezegd dat de c, deses en bis enharmonisch verwisseld kunnen worden.

Op instrumenten die getempereerd gestemd zijn, zijn enharmonisch verwisselde tonen volkomen gelijk. Een zanger of violist, zonder begeleiding, maakt onbewust gebruik van reine stemming, en dan is er wel degelijk verschil tussen een as en een gis in een toonladder van C. Waar de afstand in cents tussen c en as/Gis getempereerd 800 cent bedraagt (8 halve tonen) is dat in de reine stemming 814 cent voor de as en 794 cent voor een gis, ofwel een verschil van 20 cent (een diaschisma of ongeveer een tiende toon) en heel goed hoorbaar en intoneerbaar.

Op deze wijze kan ook over de enharmonische gelijkheid van intervallen worden gesproken: de overmatige kwint is enharmonisch gelijk aan de kleine sext, de verminderde septiem aan de grote sext, enzovoorts.

Een enharmonische modulatie is een modulatie naar een toonsoort die eenvoudiger genoteerd wordt dan de functioneel juiste benaming. Dat betekent ook: om praktische redenen met minder voortekens.

Voorbeelden


Enharmonisch gelijk


Als twee (of meer) tonen enharmonisch gelijk zijn, betekent dit dat deze tonen (in gelijkzwevende stemming) hetzelfde klinken, maar dat ze anders heten, omdat ze ten opzichte van de lokale tonaliteit een andere functie hebben. Een b die met een halve toon is verlaagd naar een bes klinkt hetzelfde als een a die met een halve toon is verhoogd tot een ais.

Enharmonische verwisseling


Enharmonische verwisseling is een term in de muziektheorie waarmee aangegeven wordt dat een noot verwisseld wordt met een noot van (nagenoeg) dezelfde toonhoogte, maar met een verschillende benaming. In de gelijkzwevende temperatuur zijn de verwisselde noten wat toonhoogte betreft hetzelfde, maar hebben een andere benaming. Enharmonische verwisseling kan een tweeledig doel hebben: enerzijds kan een modulatie in de harmonie worden voorbereid, door een toon enharmonisch een andere functie te geven in een harmonie, anderzijds kan enharmonische verwisseling soms de leesbaarheid van een stuk vergroten.

In de toonsoort E-groot (4 kruisen) is de toon op de zevende trap de dis. In de toonsoort f-klein met 4 mollen staat op op de zevende trap een es. Op klavierinstrumenten worden beide met dezelfde toets gespeeld. De dis en de es worden enharmonisch verwisseld.

Niet alleen de zwarte toetsen kunnen met meerdere namen aangesproken worden, ook de witte toetsen kunnen enharmonisch verwisseld (en genoteerd) worden. In Cis-groot (7 kruisen) heet de toon op de derde trap de eis en deze wordt meestal ook als zodanig genoteerd, maar hij is enharmonisch gelijk aan de f.

Met dubbelverhogingen- en verlagingen zijn weer ingewikkelder enharmonisaties mogelijk. Merk op dat de gis/as de enige toon is die geen drie enharmonisaties heeft (tenzij driedubbelverhogingen/verlagingen worden ingevoerd: fisisis = gis = as = beseses - maar dat is zeer ongebruikelijk).

bis

c

deses

bisis

cis

des

cisis

d

eses

dis

es

feses

disis

e

fes

eis

f

geses

eisis

fis

ges

fisis

g

ases

gis

as

gisis

a

beses

ais

bes

ceses

aisis

b

ces










Categorieën: Muziektheorie | Muzieknotatie




Staat van informatie: 28.09.2021 07:55:13 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.