Anagram


Een anagram of letterkeer is een woord of zin, gevormd uit de letters van een ander woord of een andere zin maar in een andere volgorde. Het maken van anagrammen is een geliefd woordspel. Anagrammen worden ook vaak gebruikt als pseudoniem.

Inhoud

Nederlandse anagrammen


Voorbeelden

Veel voorbeelden van anagrammen worden vermeld in Opperlandse taal- & letterkunde van Battus. Naast gewone anagrammen als kakstoel-koelkast noemt hij ook het opmerkelijke anagram aalscholver-schollevaar, dat zich onderscheidt doordat de woorden synoniem zijn, zodat ze elkaars aptagram zijn.

Anagram als bewijs van een belangrijke ontdekking

Onderzoekers gebruikten in de zeventiende eeuw regelmatig anagrammen om vast te leggen dat zij een belangrijke ontdekking hadden gedaan.[1] Mochten anderen dezelfde ontdekking doen en claimen dat zij de eerste waren dan kon de 'echte' ontdekker met het anagram aantonen dat hij dat was geweest. Een anagram geeft globaal aan wat er is ontdekt, maar onthult niet de precieze aard van de ontdekking. [2]

Anagram als pseudoniem

De Nederlandse politicus Bolkestein gebruikte Niels Kobet als pseudoniem voor zijn boek Floris, Count of Holland (1976). De Nederlandse zanger Harrie Jekkers trad solo op onder de naam Harry Klorkestein, waarbij de achternaam een anagram is van zijn band Klein Orkest.

Het Beleg van Laken

De romancyclus Het Beleg van Laken van de Vlaamse schrijver Walter van den Broeck bestaat uit de vier delen Het beleg van Laken, Gek leven na het bal, Het gevallen baken en Het leven na beklag - allemaal anagrammen van elkaar (en er zijn er nog meer in de romans zelf verwerkt).

Latijnse anagrammen


Enkele opvallende anagrammen


Galilei's anagrammen

Een bekend verhaal over anagrammen is Galileis ontdekking van de ring van Saturnus in 1610. Galilei herkende de ring niet, maar hij zag twee lichtvlekjes aan weerszijden van de planeet. Om de prioriteit van zijn ontdekking zeker te stellen, maar er niet te veel over bekend te maken, publiceerde hij een anagram. Daardoor kon hij, als een ander de ring ontdekte, aantonen dat hij de ring zelf al eerder had gezien. Dat anagram was smaismrmilmepoetaleumibunenugttauiras, wat opgelost kon worden als

Altissimum planetam tergeminum observavi ("Ik heb de verste planeet in drievoudige vorm gezien").

Kepler ontcijferde het anagram echter als

Salue umbistineum geminatum Martia proles ("Gegroet, twee zonen die Mars gezelschap houden"),

en dacht dus dat Galilei twee manen bij Mars had gevonden. Pas veel later bleek deze fout voorspellende waarde te hebben, want Mars heeft inderdaad twee maantjes, maar die werden pas eeuwen later, in 1877, met een betere telescoop ontdekt.

Toen Galileo ontdekte dat Venus, evenals de maan, fasen vertoont, schreef hij een anagram dat ook (vrijwel) een goede zin is:

haec immatura a me jam frustra leguntur oy ("Deze onrijpe zaken zijn al vergeefs door mij gelezen"). Het slotwoord oy betekent niets maar was nodig om het anagram af te maken. Bovendien staat er een a te veel in de zin.

De juiste oplossing was:

Cynthia figures aemulatur mater amorum ("De moeder van de liefde imiteert de vormen van Cynthia" - Cynthia is de godin van de maan en Venus is de moeder van Amor.)

Kepler kon dit waarschijnlijk niet oplossen, maar soms wordt beweerd dat hij de tekst ontcijferde als:

Macula rufa in Jove est gyratur mathemmar ("Een rode vlek draait op Jupiter mathematisch rond")

Er is inderdaad een rode vlek op Jupiter, maar die heeft Galileo nooit kunnen zien.

Huygens anagrammen

Constantijn Huygens maakte er een sport van anagrammen te maken van namen en daarmee iets over diens karaktertrekken weer te geven. Amelie de Solms (Amalia van Solms) wordt: sommeille dáise (vert.: aangenaam slaperig) of sale de sommeil (vert. slonzig van slaap). Zijn eigen naam: Constantinus Hugenius wordt: Continuus, haut segnis (vert. zonder ophouden, allesbehalve lui). [2]

Ontdekking maan van Saturnus Christiaan Huygens ontdekt in 1655 een maan van Saturnus, in de zeventiende eeuw de verst bekende planeet in ons zonnestelsel. Hij onderzoekt dit verschijnsel net zo lang totdat hij er zeker van is dat de omlooptijd van deze maan zestien dagen en vier uur is. Dit legt hij vast in een anagram met onderstaand citaat van Ovidius, Romeins dichter uit de Oudheid. De letters, die hij niet in het citaat kwijt kan, zet hij erachter. Dit anagram stuurt hij in een brief naar o.a. de Engelse wiskundige John Wallis. [2]

admovere oculis distantia sidera nostris vvvvvvvvcc crrhnbqx,
(Ze brachten de verre sterren naar onze ogen)

In de juiste volgorde staat hier:

Saturno luna sua circumducitur diebus sexdecim horis quatuor
(Om Saturnus loopt zijn maan in zestien dagen en vier uur.)

Een deel van het anagram staat gegraveerd in de rand van het objectief waardoor hij de waarneming deed.

Op andere Wikimedia-projecten










Categorieën: Literatuurwetenschap | Woordspel




Staat van informatie: 08.11.2021 03:31:15 CET

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-BY-SA-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.