Afkorting - nl.LinkFang.org

Afkorting




Een afkorting is, in schriftelijk taalgebruik, iedere verkorte schrijfwijze voor een woord, woordgroep, naam of andere aanduiding. Het woord afkorting is een verzamelbegrip voor meerdere categorieën; in alle gevallen is de overeenkomst echter dat in de schrijfwijze een of meer letters zijn weggelaten.

Inhoud

Categorieën


Er vallen vijf categorieën afkortingen te onderscheiden:

afkortingen in engere zin
bij lezing wordt het oorspronkelijke woord voluit uitgesproken ( "blz.", "m.a.w.": we spreken niet die letters uit, maar zeggen "bladzij", "met andere woorden")
symbolen
dus wetenschappelijke notaties en andere genormeerde korte schrijfwijzen ("V", "g", "EUR")
initiaalwoorden
waarbij we de letters apart uitspreken ("pc"; we zeggen "peesee")
letterwoorden of acroniemen
waarbij we de letters als woord uitspreken ("pin", "Riagg"; nu zeggen we precies wat we lezen)
lettergreepwoorden of verkortingen
opgebouwd uit oorspronkelijke lettergrepen of delen daarvan zoals: "horeca": verkort van ho(tel), re(staurant), ca(fé), of "Benelux": verkorting van Be(lgië), Ne(derland) en Lux(emburg).

Over deze vijf termen bestaat weleens verschil van opvatting. Met name is wel bezwaar gemaakt tegen de term letterwoord: ieder woord bestaat immers uit letters. De hier gegeven indeling is die van de Woordenlijst Nederlandse Taal (het Groene Boekje).

Afkorting als woord


Taalkundig moet een afkorting als een woord worden beschouwd. Ze kan als kern van een zinsdeel fungeren:

Er kunnen andere woorden van worden afgeleid, zelfs in een andere woordsoort:

en een afkorting kan, net als een ander woord, worden gebruikt in samenstellingen:

Een afkorting kan zelfs een ander grammaticaal geslacht hebben dan het oorspronkelijke woord:

Hoofdlettergebruik in afkortingen


Inburgering

De Woordenlijst Nederlandse Taal hanteert de stelregel dat een initiaal- of letterwoord met hoofdletters wordt geschreven zolang het nog niet is ingeburgerd: de taalgebruiker ondergaat het als een "vreemd" woord. Zodra het woord echter gewoner is geworden, krijgt het kleine letters. De grens is moeilijk precies aan te geven, en correcte spelling vereist veelal dat de afkorting wordt opgezocht in de lijst. Nederlandse onderwijsvormen krijgen kleine letters. Enkele voorbeelden zijn:

Regelgeving van de overheid

Wetten en plannen van de overheid krijgen in de regel hoofdletters:

maar hierop zijn diverse uitzonderingen; een afkorting met kleine letters kan ingeburgerd zijn:

Namen en donorprincipe

Bij afkortingen van eigennamen worden doorgaans de hoofdletters gevolgd zoals die in de naam voorkomen:

Gaat het om letterwoorden die een eigennaam vormen, dan bepaalt het aantal letters de spelling: tot drie letters worden met hoofdletters gespeld, vier letters alleen met hoofdletters als het een openbaar lichaam betreft, langere letterwoorden hebben alleen een beginhoofdletter:

Maar als degene die recht op de naam heeft, een andere spelling hanteert, geldt het donorprincipe en wordt die spelling gevolgd:

Titulatuur

Afgekorte titulatuur wordt in kleine letters en met een punt geschreven:

Persoonsnamen

Voorletters en initialen krijgen doorgaans punten. De spaties tussen punt en volgende voorletter worden overigens vaak weggelaten. De letters van parafen krijgen zelden punten.

Verkortingen

Een verkorting is opgebouwd uit oorspronkelijke lettergrepen of delen daarvan. Ze krijgt kleine letters, tenzij het donorprincipe geldt:

Ziekten

Ziekten worden met hoofdletters geschreven, tenzij ze tot het dagelijks taalgebruik behoren:

Symbolen

De schrijfwijze van symbolen (eenheid en voorvoegsel) is meestal bij (internationale) conventie geregeld:

Gebruik van punten


Regel

Een algemene regel is dat afkortingen punten bevatten:

Uitzonderingen

Symbolen

Op deze regel bestaat een aantal uitzonderingen. Internationaal aanvaarde symbolen bevatten doorgaans geen punten:

maar in het dagelijks taalgebruik wordt soms een alternatieve afkorting gebruikt, die niet het officiële symbool is:

Hierdoor hebben we de symboolafkorting s naast de meer alledaagse afkorting sec. Het gebruik zal ervan afhangen in hoeverre de tekst officieel en specialistisch van aard is.

Schuine streep

Soms wordt in plaats van een punt een (enkele) schuine streep gebruikt, zoals in t/m voor tot en met of v/d voor van de.

Initiaalwoorden en letterwoorden

Bij initiaalwoorden (pc) en letterwoorden (BuZa) geeft de uitspraak de doorslag. Zulke woorden worden doorgaans uitgesproken áls letters: we zeggen "peesee" en "buuzaa". In dat geval komen er geen punten:

Afkortingen die daarentegen voluit worden uitgesproken, krijgen wel de punten:

We spreken uit: "Zijne Koninklijke Hoogheid", "onder andere(n)".

Hier doet zich nog een tussengeval voor: woorden die in het hedendaagse taalgebruik als initiaalwoord werden uitgesproken, maar vroeger voluit, behouden toch de oorspronkelijke punten:

Het tussengeval levert het probleem voor de schrijver op dat hij een "vroeger" taalgebruik moet vergelijken met een "hedendaags" taalgebruik.

Homografen

Als een afkorting precies dezelfde spelling heeft als een ander woord (ermee homograaf is), kunnen ter verduidelijking punten worden geschreven:

Die punten zijn niet altijd nodig; de context kan voldoende duidelijkheid verschaffen:

Meervoud


Regel

De meervoudsvorm van een afkorting is 's.

Uitzondering

Als de afkorting eindigt op s of x is de meervoudsvorm 'en.

Bijzondere afkortingen


Ingebed

Een aantal afkortingen bestaan uit componenten die zelf ten dele weer afkortingen zijn:

Recursief

Afko

Soms wordt het woord afko gebruikt voor "afkorting". Deze verkorte vorm wordt dan meestal als grappige vondst gepresenteerd; ingeburgerd is hij echter niet, en in verzorgd taalgebruik komt hij niet voor.

Taalgemengd

Afkortingen kunnen ook samengesteld worden uit woorden van verschillende talen. Zo staat ABL voor Armée Belg(e)isch Leger. In het Belgisch leger moet de terminologie immers de twee talen strikt evenwaardig behandelen.
Dergelijke afkortingen, een vorm van meertalige naamgeving dus, komen vooral voor in tweetalige organisaties of als men zich tot twee verschillende taalgroepen wendt, zoals bijvoorbeeld in B.U.B., Belgische Unie - Union Belge.

Problemen in het gebruik


Een afkorting heeft met een woord de eigenschap gemeen dat zij een taalteken is: zij heeft een bepaalde vorm en verwijst naar een begrip in de werkelijkheid: zij heeft dus een bepaalde betekenis. Dit brengt een aantal consequenties met zich mee.

Afkorting en taalgebied

De toepassing van afkortingen verschilt van taal tot taal.

Overmatig gebruik

Publicaties die het gebruik van verzorgd Nederlands willen bevorderen (stijlboeken, leerboeken journalistiek), raden doorgaans het veelvuldig gebruik van afkortingen af. Enkele van de wenken zijn:

Vertaalfouten

Een afkorting kan niet van de ene taal in de andere worden vertaald. Zoals bij vertaling alleen die woorden kunnen worden gebruikt die in de doeltaal werkelijk bestaan, zo zijn ook uitsluitend die afkortingen beschikbaar die in de doeltaal inderdaad gebruikelijk zijn.

(*De pseudovertaling a.o. is nu eens bedoeld als equivalent van het Nederlandse e.a., dan weer als tegenhanger van het Nederlandse o.a.. Eenduidigheid is er hier dus niet.

Lijsten van afkortingen naar onderwerp


Zie ook


Externe links










Categorieën: Afkorting








Staat van informatie: 06.06.2020 06:45:20 CEST

oorsprong: Wikipedia (Auteurs [Geschiedenis])    Licentie: CC-by-sa-3.0

Veranderingen: Alle afbeeldingen en de meeste ontwerpelementen die daarmee verband houden, zijn verwijderd. Sommige pictogrammen werden vervangen door FontAwesome-Icons. Sommige sjablonen zijn verwijderd (zoals 'artikel heeft uitbreiding nodig') of toegewezen (zoals 'hatnotes'). CSS-klassen zijn verwijderd of geharmoniseerd.
Specifieke Wikipedia-links die niet naar een artikel of categorie leiden (zoals 'Redlinks', 'links naar de bewerkpagina', 'links naar portals') zijn verwijderd. Elke externe link heeft een extra FontAwesome-Icon. Naast enkele kleine wijzigingen in het ontwerp, werden mediacontainer, kaarten, navigatiedozen, gesproken versies en Geo-microformats verwijderd.

Belangrijke opmerking Omdat de gegeven inhoud op het gegeven moment automatisch van Wikipedia wordt gehaald, was en is een handmatige verificatie niet mogelijk. Daarom garandeert LinkFang.org niet de juistheid en actualiteit van de verkregen inhoud. Als er informatie is die momenteel verkeerd is of een onjuiste weergave heeft, aarzel dan niet om Neem contact op: E-mail.
Zie ook: Afdruk & Privacy policy.